Ze staan in een kring om de merrie heen. Het is een koele avond in de herfst, het licht van de ondergaande zon valt zacht over haar vacht. Eerst legt één van de deelnemers een hand op haar schouder. Daarna volgen de anderen. Ze kijken naar elkaar. Langzaam strelen ze de merrie, op haar hals, haar romp, aan beide kanten. Na een tijdje gebeurt er iets. De handen aaien langzamer. De merrie laat haar hals zakken. En dan liggen de handen stil. Twee mensen uit het team sluiten hun ogen. Dan sluit de merrie haar ogen ook.
Dit moment staat me zo bij omdat het zo duidelijk laat zien hoe paarden ons kunnen helpen om tot rust te komen. In onze maatschappij draait veel om denken. We analyseren, plannen, organiseren en lossen problemen op. Daar zijn we goed in geworden. Maar ondertussen raken we soms het contact kwijt met iets anders. Met ons lichaam. Met wat ons lichaam ons zegt. Ons lichaam vertelt ons namelijk voortdurend hoe het met ons gaat. Of we gespannen zijn. Of we ons veilig voelen. Of we misschien al veel te lang op onze tenen lopen. Alleen luisteren we daar niet altijd naar.
Soms zijn we zo gewend geraakt aan doorgaan, zorgen, regelen en presteren dat we niet eens meer merken hoeveel spanning we met ons meedragen. Van buiten lijkt alles prima te gaan.
Maar van binnen blijft het zenuwstelsel in een stand van alertheid. Altijd een beetje aan. Altijd klaar voor wat er mogelijk komen gaat. Dat kost energie, ook wanneer we denken dat het wel meevalt. Misschien herken je het wel? Dat je tijd hebt om te ontspannen maar dat je hoofd alle kanten opvliegt, zoekt naar input. Niks doen is dan ontzettend ongemakkelijk, soms bijna onverdragelijk.
Misschien voel ik daarom altijd wat ongemak bij goedbedoelde adviezen als: "doe maar rustig aan." Rust is niet altijd iets wat je besluit. Een zenuwstelsel dat lange tijd alert is geweest, laat die waakzaamheid niet zomaar los. Daar zijn tijd, veiligheid en herhaalde ervaringen voor nodig. Momenten waarop je lichaam langzaam opnieuw leert dat het niet voortdurend op scherp hoeft te staan.Daarom gaat reguleren niet over jezelf dwingen om rustig te zijn. Het gaat over je zenuwstelsel opnieuw laten ervaren dat het veilig genoeg is om te vertragen. Stap voor stap. Ademhaling voor ademhaling. Moment voor moment.
Dat is iets anders dan begrijpen, het is iets wat je moet ervaren. Je kunt met je hoofd begrijpen dat je mag rusten. Maar je lichaam heeft soms langer nodig om dat ook echt te geloven. En precies daar kunnen paarden zo'n bijzondere rol in spelen. Ze reageren niet zozeer op wat we zeggen, maar op wat er in ons lichaam gebeurt. Op onze ademhaling. Op spanning die we vasthouden. Op de rust die ontstaat wanneer we ons veilig genoeg voelen om echt aanwezig te zijn. Ook de aanraking van het paard draagt bij aan dat gevoel van veiligheid.
Het paard als co-regulator
Paarden helpen elkaar in de kudde ook om spanning te reguleren. Ze zijn voortdurend op elkaar afgestemd. Wanneer de rust terugkeert, zie je spanning letterlijk wegvloeien.Tijdens sessies zie ik dat ook gebeuren. Op het moment dat iemand meer zakt in zijn lichaam, rustiger gaat ademen en werkelijk aanwezig komt in het moment, zie je vaak dat het paard reageert. Het schudt met zijn hoofd. Het begint te kauwen. Het geeuwt. Soms gaat het rollen of diep uitademen. Alsof het paard zegt: de spanning mag weer weg.
Ik vind het bijzonder om dat telkens opnieuw te zien. En misschien nog wel bijzonderder dat we steeds meer begrijpen van wat er achter zulke momenten schuilgaat. Hoe zenuwstelsels elkaar beïnvloeden. Hoe veiligheid voelbaar wordt. Hoe rust zich van het ene levende wezen naar het andere kan verplaatsen.
Tijdens sessies die gericht zijn op stressvermindering nodig ik mensen uit om hun aandacht te verplaatsen van denken naar ervaren. Het paard helpt daarbij. Kun je het tempo van het paard volgen? Kun je de warmte van zijn vacht voelen of zijn ademhaling opmerken? Kun je aanwezig zijn zonder iets te hoeven bereiken? Wat ervaar je in je lichaam, je ademhaling, je schouders?
Wat ik daar zo waardevol aan vind, is dat je spanning en ontspanning niet alleen begrijpt met je hoofd, maar ervaart in je lichaam. Je voelt wat er gebeurt als je vertraagt. Je merkt wat rust geeft en wat juist spanning oproept. Die ervaring neem je mee naar huis. Het moment met het paard is vaak iets wat je lichaam zich herinnert. Daardoor herken je later makkelijker de signalen die je lichaam je geeft en weet je beter wat helpt om weer wat ruimte en rust te vinden.
Juist omdat je het hebt ervaren, blijft die kennis vaak veel beter hangen dan wanneer iemand het alleen aan je uitlegt.
Oefening voor thuis
Je kunt dit ook zonder paard oefenen. Probeer eens één keer per dag te stoppen met waar je mee bezig bent. Voel je voeten op de grond. Adem in drie tellen in en in zes tellen uit. Of loop eens veel langzamer door het huis terwijl je bewust voelt hoe je je voeten neerzet. Dat is vaak al het begin.
